News Portal

अहिलेपनि नेपालमा तलाउमा मस्त सुतिरहनुभएको छ भगवान विष्णु

एनपर्दा संवाददाता
७७८ पटक

काठमाडौ । धेरैलाई थाहा नभएको हुन सक्छ । भगवान विष्णु नेपालको तलाउमा अहिलेपनि मस्त सुतिरहनुभएको छ । राजधानी काठमाडौको बुढानिलकण्ठमा यो दृष्य देख्न पाइन्छ । यो प्रस्तर मूर्ति भगवान विष्णुको हो भन्ने विश्वास गरिन्छ किन भने मूर्ति, चतुर्भुज भगवान नारायण कै प्रतित हुन्छ। भगवानका चारहातमध्ये तीन हातमा शङ्ख, चक्र र गदा रहेको छन् भने चौथो हातमा कमलको फूल हुनुपर्नेमा अलिकति फरक विभूति खरानीको डल्ला जस्तो रहेको देखिन्छ।

भगवान् नीलकण्ठको प्रस्तुत शेषशायी पोखरी परिसरमा अन्य देवीदेवताका मूर्तिहरू एवं शि’वलिङ्गहरूका साथै सत्तल, पाटीहरूका साथ यज्ञशाला, होम कुण्डहरू पनि छन्। यो आदिम कालदेखिको मन्दिर र मुर्ति हो । यसैले यो साक्षत भगवान विष्णु सुतिरहनुभएको हो भन्ने विश्वास सबैमा छ । भगवानको दर्शन पूजन गर्नाले धन धान्यादिले परिपूर्ण हुनुका साथै स्त्री पुत्रबाट सुख सन्तोष भई अन्तमा नारायण गति प्राप्त हुन्छ भन्ने नेपाल महात्म्य, हिमवत्खण्डमा उल्लेख गरिएको छ।

भगवान् बूढानीलकण्ठको मूर्ति निकै पुरानो हो। यो कुन समयमा, कसले बनाएका हुन् सो कुरा कसैलाई ज्ञात छैन। किंवदन्ती अनुसार एक जना किसानले आफ्नो खेत खन्दा उक्त मूर्तिको खुट्टाको औँलामा चो’ट लाग्न गई र’गत समेत देखिएकाले पछि सो स्थानमा उत्खनन गरी हेर्दा उक्त विशाल मूर्ति भेटिएको हो। जमिनको निक्कै तल भएकाले भगवानको कालदेखि नै यो मुर्तिको अस्तित्व रहेको अनुमान पुरातत्वशास्त्रीले गरेका छन् ।

त्यसैगरी देवमाला वंशावलीमा राजा श्रृषभदेवले बूढानीलकण्ठको स्थापना गरेका हुन् भन्ने कुरा पनि उल्लेख छ तर उनले उत्खनन गरी जमीनमुनिबाट पाएको वा कुनै शिल्पीद्वारा बनाउन लगाई प्रतिष्ठित के गरेका हुन् स्पष्ट लेखिएको छैन। विक्रम संवत ३९८ मा राजा मानदेव प्रथमले धेरै शिवलिङ्गहरूको स्थापना गरे भन्ने त छ तर नीलकण्ठबारे केही उल्लेख छैन। यसैले यो आदिम कालको हो भन्ने आँकलन सबैले गर्न सक्छन् ।

राजा प्रताप मल्ल बूढानीलकण्ठको उक्त भव्य मूर्तिलाई त्यहाँबाट हनुमानढोका दरबार लगी चोकमा राख्न एवं प्रतिष्ठापन गर्न चाहन्थे। यत्तिकैमा राजालाई सपनामा यो मूर्ति यहाँबाट कहीँ नलग्नु, स्थानान्तरण नगर्नु र तिमी र तिम्रा उत्तराधिकारीहरूले यो मूर्तिको दर्शन पनि नगर्नु, गरेमा अ’निष्ठ हुनेछ भन्ने किंवदन्ती छ।

यसैले उनले हनुमानढोका दरबार परिसरमा बूढानीलकण्ठकोको प्रतिमूर्ति बनाउन लगाए र सो मूर्ती आज सम्म हनुमानढोका दरबार परिसरमा रहेको छ। यो मुर्ति भने त्यहाँबाट उठाउने आँट गरिएन । यसै बेलादेखि नेपालका गद्दिनसिन राजालाई बूढानीलकण्ठको दर्शन वर्जित रहेको थियो। कोहीपनि राजा र राजाका सन्तानहरु उक्त मन्दिरभित्र प्रवेश गर्दैन थिए । अब भगवान विष्णुको मुर्ति स्थलमा शिवलिं’गहरु अनि नामपनि कसरी बुढानिलकण्ठ रहन गयो । सबैको जिज्ञासा हुनसक्छ ।

प्राचीन समयमा समुद्र मन्थन गर्दा बहुमूल्य रत्नहरू र अमृतसमेत उपलब्ध हुँदा भ’यङ्क’र का’लकु’ट वि”ष पनि अगाडि पर्न आएकोले देवता र असुरहरूबीच कोलाहल मच्चियो। भगवान् शिवले कोलाहललाई साम्य पार्न उक्त वि”ष पान गर्नुभयो। उक्त वि”ष निल्न उपयुक्त नभएकोले आफ्नो घाँटीमा अ’ड्काएर राख्नुभयो।

वि”षको प्रभावले शिवको घाँटी नीलो भयो। त्यसैले उहाँलाई नीलकण्ठ भनियो। बूढा शब्द आदरार्थी वाचक भएकोले पुजनीय अर्थमा विभूषित गर्न नीलकण्ठको अगाडि बूढा शब्द राखिएको भन्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरू मान्यता छ। तर मुर्ती विष्णुको रहेकाले उनै भगवानकापनि भगवान महादेवका अनेकौँ रुप मध्ये एक रुप यहाँपनि रहेको विश्वास गरिन्छ । यही कारण यो ठाउँको विशेष महत्व छ । विश्वभरीबाट यो मन्दिर र मुर्तिको पुजामा हिन्दुधर्मालम्बीहरु आउँने गर्दछन् ।

पूजा : यहाँ नीलकण्ठ भगवानको नित्य पूजारीहरूबाट स्नान, श्रृङ्गारको साथै श्रीखण्ड, चन्दन, केशरी, जौ, तिल, अक्षता, फूल दुबो चढाई धूप, दीप, नैवेद्य प्रसादमा मनभोग, मालपुवासमेत मिष्ठान्नको भोग लगाएर पञ्चोपचार एवं विशेष अवसरमा षेडशोपचारले वैदिक विधिपूर्वक भगवान्को पूजा गर्छन्। दैनिक साँझ आरती हुन्छ। पूजाका लागि गुठीको व्यवस्था छ। यस पवित्र तीर्थस्थलमा श्रावण महिनाभरका सोमवारहरू, कार्तिक शुल्कद्वादशी र वैशाख महिनाभर मेला लाग्ने चलन छ। त्यसबेला भगवानको विशेष पूजा गरिन्छ।

प्रतिकृया दिनुहोस्

बामदेव गौतम उपप्रधानमन्त्री सहित गृहमन्त्री, यी आधा दर्जनमन्त्रीको पद चैट…

काठमाडौं – दुई बर्षे मापदण्ड अनुसार मन्त्रिपरिषद् पुर्नगठनको तयारी गरेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पुर्व...

ओलीले अति गरे अब दाहाल नेपाल पक्षद्धारा पूर्व लडाकूलाई तालिमको तयारी

काठमाडौं । तत्कालिन नेकपा माओवादीले संचालन गरेको शसस्त्र युद्धमा सहभागी भएका लडाकूहरुलाई नेकपाको दाहाल नेपाल...

नेपालमा कसैले गर्न नसकेको काम केपी ओलीले गरे : प्रदीप नेपाल

प्रदीप नेपाल : नेपालमा माक्र्सवादी अथवा माक्र्सवादी–लेनिनवादी भन्ने त लाखौँ छन । तर माक्र्सवादको मर्म...

सरकारी गाडी घाँस बोक्ने र तरुनी बोक्ने गरेको पाईएपछि आगजनी, सहि गरे कि गलत ?

काठमान्डौ -: कर्णाली प्रदेश अर्थ तथा प्राकृतिक स्रोत समितिका सभापति गणेशप्रसाद सिंह चढ्दै आएको गाडीमा...

गाउँपालिका कार्यालयमा प्रधानमन्त्रीको ह’टाएर प्रचण्डको फोटो !

काठमाडौं । सुनकोशी गाउँ पालिकाको अध्यक्ष र उपाध्यक्षको कार्य कक्षबाट प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको फोटो...